جراحی برداشتن رحم یکی از عملهای جراحی رایج در حوزه زنان است که در شرایط خاص پزشکی مانند خونریزیهای شدید، فیبرومها یا برخی بیماریهای رحم انجام میشود. این عمل با هدف حفظ سلامت بیمار و جلوگیری از بروز مشکلات جدیتر صورت میگیرد. تصمیم برای انجام هیسترکتومی معمولاً پس از بررسی دقیق وضعیت بیمار و بررسی تمام روشهای درمانی دیگر گرفته میشود.
آشنایی با دلایل انجام این جراحی، مراحل آن و روند بهبودی بعد از عمل، به خانمها کمک میکند با دیدی روشنتر و بدون ترس وارد این مسیر شوند. هدف از این مقاله، ارائه توضیحات کامل درباره هیسترکتومی و پاسخ به پرسشهایی است که ممکن است در ذهن هر بیمار شکل بگیرد.
عمل هیسترکتومی یا برداشتن رحم چیست؟
عمل هیسترکتومی یا برداشتن رحم (Hysterectomy)، نوعی جراحی است که در آن رحم از بدن خارج میشود. رحم عضوی درون لگن است که نقش اصلی آن در بارداری و قاعدگی است. در این عمل، بسته به شرایط بیمار، ممکن است تنها رحم یا بخشهایی از آن مانند دهانه رحم نیز برداشته شود.
هیسترکتومی میتواند از راه شکم، واژن یا با روشهای لاپاراسکوپی انجام شود و انتخاب روش مناسب به نظر بهترین متخصص زنان در غرب تهران و وضعیت جسمی فرد بستگی دارد.
پس از انجام این جراحی، فرد دیگر امکان بارداری نخواهد داشت، زیرا رحم محلی برای رشد جنین است. این عمل یکی از جراحیهای رایج زنان محسوب میشود و هدف آن درمان بیماریها یا مشکلاتی است که با روشهای دیگر قابل کنترل نیستند.
📍 تهران، بلوار ایتالله کاشانی، جنب خیابان مهران،
ساختمان مهران، طبقه سوم، واحد ۱۷
🕙 شنبه ،دوشنبه ، چهارشنبه
📞 ۰۹۳۳۵۵۴۷۱۰۵
چرا جراحی برداشتن رحم انجام میشود؟
هیسترکتومی یا برداشتن رحم یکی از عملهای رایج در زنان است. این جراحی زمانی انجام میشود که دیگر روشهای درمانی جواب نداده باشند یا مشکل خیلی جدی باشد. در ادامه، چند دلیل اصلی برای انجام این عمل را توضیح داده ایم.
۱. وجود فیبروئید (تودههای عضلانی در رحم)
گاهی داخل رحم تودههایی رشد میکنند که به آنها فیبروئید گفته میشود. این تودهها سرطانی نیستند اما میتوانند باعث درد، فشار روی مثانه یا خونریزی زیاد شوند. اگر دارو یا سایر درمانها نتیجه ندهند، پزشک ممکن است پیشنهاد کند رحم برداشته شود تا این مشکلات برای همیشه برطرف شود.
۲. خونریزی زیاد یا نامنظم رحم
برخی زنان دچار قاعدگیهای بسیار سنگین یا طولانی میشوند. وقتی این وضعیت با دارو یا درمانهای دیگر بهتر نشود، ممکن است جراحی برداشتن رحم بهترین راه باشد. خونریزی زیاد میتواند باعث ضعف، خستگی یا کمخونی شود و زندگی روزمره را سخت کند.
۳. اندومتریوز یا آدنومیوز
در بیماری اندومتریوز، بافتی شبیه پوشش داخل رحم در قسمتهای دیگر بدن رشد میکند. در آدنومیوز، همین بافت داخل دیواره رحم نفوذ میکند و باعث درد شدید و پریودهای دردناک میشود. اگر درمانهای دارویی یا جراحیهای سبکتر کمک نکنند، برداشتن رحم میتواند به کاهش درد کمک کند.
۴. افتادگی رحم
گاهی عضلات و رباطهای نگهدارنده رحم ضعیف میشوند و رحم به سمت پایین حرکت میکند. این وضعیت که به آن افتادگی رحم گفته میشود، میتواند باعث احساس فشار، درد، یا مشکلات ادراری شود. در موارد شدید، عمل هیسترکتومی انجام میشود تا رحم برداشته شده و ناراحتیها برطرف شود.
۵. سرطان یا ضایعات پیشسرطانی
اگر سلولهای رحم، دهانه رحم یا تخمدانها دچار تغییرات سرطانی شوند، برداشتن رحم ممکن است بخشی از درمان باشد. در این شرایط، پزشک تصمیم میگیرد که فقط رحم برداشته شود یا همراه با آن، تخمدانها و لولههای رحمی هم خارج شوند.
برای دریافت مشاوره آنلاین با دکتر نوری، کافیست فرم زیر را پر کنید تا تیم پشتیبانی با شما تماس بگیرند.
انواع عمل برداشتن رحم کداماند؟
هیسترکتومی کامل
در این روش، رحم و دهانه رحم بهطور کامل از بدن خارج میشوند. این نوع از عمل معمولاً زمانی انجام میشود که بیماری، هم رحم و هم سرویکس را درگیر کرده باشد یا احتمال انتشار آن وجود داشته باشد. پس از این جراحی، فرد دیگر پریود نخواهد شد و امکان بارداری از بین میرود. گاهی در کنار رحم، لولههای فالوپ و تخمدانها نیز بنا به تشخیص پزشک برداشته میشوند. دوره بهبودی در این روش به مراقبت دقیق و پیگیری منظم نیاز دارد تا بدن بتواند به شرایط جدید سازگار شود.
هیسترکتومی جزئی یا سابتوتال
در هیسترکتومی جزئی، فقط بخش بالایی رحم برداشته میشود و دهانه رحم در جای خود باقی میماند. این روش زمانی به کار میرود که دهانه رحم سالم است و نیازی به خارج کردن آن وجود ندارد. از مزیتهای این نوع جراحی میتوان به کوتاهتر بودن زمان عمل و احتمال بهبودی سریعتر اشاره کرد. با این حال، چون سرویکس باقی میماند، انجام آزمایش پاپاسمیر در فواصل منظم همچنان ضروری است. بسیاری از پزشکان این روش را زمانی انتخاب میکنند که بیماری محدود به رحم باشد و سایر اندامهای لگن سالم باشند.
هیسترکتومی رادیکال
هیسترکتومی رادیکال یکی از گستردهترین انواع این عمل است که بیشتر در درمان سرطان رحم یا دهانه رحم استفاده میشود. در این نوع جراحی، رحم، دهانه رحم، بخش بالایی واژن و گاهی بافتهای اطراف سرویکس برداشته میشوند. در برخی موارد، تخمدانها، لولههای فالوپ و حتی غدد لنفاوی ناحیه لگن نیز خارج میشوند تا خطر باقی ماندن سلولهای سرطانی کاهش یابد. این عمل پیچیدگی بالاتری دارد و معمولاً توسط جراحان باتجربه در مراکز تخصصی انجام میشود. دوران نقاهت آن ممکن است طولانیتر باشد و نیاز به پیگیری دقیق پزشکی دارد.
هیسترکتومی شکمی
در این روش، جراح از طریق برش روی دیواره شکم به رحم دسترسی پیدا میکند. این نوع جراحی زمانی انجام میشود که رحم بزرگ است یا بافتهای اطراف نیاز به بررسی دقیق دارند. برتری این روش در دید وسیع جراح هنگام عمل است، اما به دلیل برش بزرگتر، دوران نقاهت کمی طولانیتر خواهد بود. مراقبت از زخم و محدود کردن فعالیتهای فیزیکی در هفتههای نخست پس از جراحی اهمیت زیادی دارد تا از بروز عفونت یا باز شدن بخیهها جلوگیری شود.
هیسترکتومی واژینال
در هیسترکتومی واژینال، رحم از راه واژن برداشته میشود و نیازی به برش در ناحیه شکم نیست. این روش زمانی مناسب است که اندازه رحم طبیعی بوده و بیماری محدود به آن باشد. به دلیل نبود جای زخم بیرونی، ظاهر بدن حفظ میشود و دوران بهبودی معمولاً سریعتر است. بیمار اغلب در مدت کوتاهتری میتواند به زندگی روزمره بازگردد. البته همه افراد برای این نوع جراحی مناسب نیستند و تصمیم نهایی با توجه به معاینه و وضعیت لگن گرفته میشود.
هیسترکتومی با کمک لاپاروسکوپ
در این روش، جراحی با استفاده از ابزارهای ظریف و برشهای کوچک روی شکم انجام میشود. دوربینی ظریف وارد بدن میشود تا تصویر اندامها روی مانیتور دیده شود و جراح بتواند با دقت بالا رحم را خارج کند. مزیت اصلی آن در کاهش درد پس از عمل، خونریزی کمتر و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزانه است. به دلیل برشهای کوچکتر، جای زخم نیز بسیار محدود است. این روش به مهارت بالای جراح و تجهیزات پیشرفته نیاز دارد و معمولاً در بیمارستانهای مجهز انجام میشود.
جدول مقایسهی انواع عمل برداشتن رحم
| نوع هیسترکتومی | ناحیهی برداشتهشده | مناسب برای | روش انجام | دوران نقاهت | توضیحات تکمیلی |
|---|---|---|---|---|---|
| کامل | رحم و دهانه رحم | فیبروم، خونریزی شدید، بیماریهای رحم و سرویکس | از طریق شکم، واژن یا لاپاروسکوپی | متوسط تا طولانی | رایجترین نوع هیسترکتومی |
| جزئی (سابتوتال) | فقط رحم (دهانه رحم باقی میماند) | زمانی که دهانه رحم سالم است | معمولاً از طریق شکم یا لاپاروسکوپی | کوتاهتر | نیاز به ادامه پاپاسمیر |
| رادیکال | رحم، دهانه رحم، بافتهای اطراف و بخش بالایی واژن | سرطان رحم یا سرویکس | اغلب از طریق شکم | طولانی | جراحی سنگین با دقت بالا |
| شکمی | بسته به نوع عمل | رحم بزرگ، چسبندگی یا نیاز به دید بیشتر | برش روی شکم | طولانیتر | دید مستقیم برای جراح فراهم میکند |
| واژینال | رحم از طریق واژن | رحم با اندازه طبیعی و شرایط ساده | بدون برش بیرونی | کوتاه | ظاهر بدن بدون زخم باقی میماند |
| لاپاروسکوپیک | بر اساس نوع مورد | بیشتر بیماریهای رحم و موارد انتخابی | برشهای کوچک و دوربین | بسیار کوتاه | درد و خونریزی کمتر، بازگشت سریعتر |
کدام روش کمعارضهتر و سریعتر است؟
در سالهای اخیر، روشهای لاپاراسکوپیک و واژینال به دلیل برشهای کوچکتر و زمان نقاهت کوتاهتر، طرفداران بیشتری پیدا کردهاند. در مقابل، روش شکمی معمولاً در مواردی استفاده میشود که نیاز به دسترسی مستقیم به بافتها و بررسی دقیقتر وجود دارد. پزشک بر اساس شرایط جسمی، سابقه بیماری و نوع مشکل رحم، مناسبترین روش را انتخاب میکند.
بیشتر بخوانید: هزینه جراحی برداشتن رحم
جراحی برداشتن رحم چقدر طول میکشد؟
مدت زمان جراحی برداشتن رحم برای هر بیمار میتواند متفاوت باشد و به نوع عمل و شرایط جسمی او بستگی دارد. اگر جراحی از طریق برش شکم انجام شود، معمولاً بین یک تا دو ساعت طول میکشد. در روشهایی که با لاپاراسکوپی یا از طریق واژن انجام میشوند، زمان عمل کوتاهتر است و بیمار زودتر بهبود پیدا میکند.
عوارض عمل برداشتن رحم چیست؟
اگرچه عمل برداشتن رحم میتواند مشکلات جدی را برطرف کند، اما مانند هر عمل جراحی دیگری، ممکن است با عوارضی همراه باشد. این عوارض به دو دستهی کوتاهمدت و بلندمدت تقسیم میشوند که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
عوارض کوتاهمدت
عوارض کوتاهمدت معمولاً در روزها یا هفتههای نخست پس از جراحی رخ میدهند و به مراقبتهای بعد از عمل بستگی دارند. این عوارض در بیشتر موارد موقتی هستند و با درمان یا استراحت برطرف میشوند.
۱. درد و ناراحتی در ناحیه جراحی: درد پس از عمل یکی از طبیعیترین واکنشهای بدن است. این درد ممکن است در ناحیه شکم یا لگن احساس شود و شدت آن به نوع جراحی (باز، لاپاروسکوپی یا واژینال) بستگی دارد. پزشک معمولاً برای کنترل درد، داروهای مسکن تجویز میکند.
۲. خونریزی و ترشحات واژینال: مقداری خونریزی یا ترشح واژینال پس از جراحی طبیعی است. با این حال، اگر خونریزی شدید یا طولانیمدت باشد، باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود، زیرا ممکن است نشانه عفونت یا آسیب به بافتهای اطراف باشد.
۳. عفونت محل جراحی: عفونت میتواند در زخم خارجی یا در ناحیه داخلی لگن ایجاد شود. نشانههایی مانند تب، قرمزی محل زخم، تورم یا بوی نامطبوع از علائم هشداردهنده عفونت هستند. رعایت بهداشت فردی و مصرف منظم آنتیبیوتیک طبق دستور پزشک نقش کلیدی در پیشگیری دارد.
۴. احتباس ادرار یا مشکلات مثانه: پس از جراحی ممکن است تخلیه ادرار دشوار شود یا احساس نیاز مکرر به دفع ادرار وجود داشته باشد. این وضعیت معمولاً موقت است و بهدلیل تأثیر جراحی بر عضلات لگن رخ میدهد.
۵. یبوست و مشکلات گوارشی: بیتحرکی پس از عمل و مصرف داروهای مسکن میتواند باعث کندی حرکات روده و یبوست شود. نوشیدن آب فراوان، مصرف فیبر کافی و راه رفتن آرام به بهبود وضعیت گوارش کمک میکند.
عوارض بلندمدت
عوارض بلندمدت معمولاً چند ماه یا حتی چند سال پس از عمل ظاهر میشوند و ممکن است بر سلامت جسمی و روانی فرد اثر بگذارند. آگاهی از این موارد به تصمیمگیری آگاهانه پیش از جراحی کمک میکند.
۱. تغییرات هورمونی: اگر در حین هیسترکتومی تخمدانها نیز برداشته شوند، سطح هورمون استروژن کاهش مییابد و علائمی شبیه یائسگی زودرس مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و نوسانات خلقی ممکن است بروز کند. در برخی موارد، درمان جایگزینی هورمون توصیه میشود.
۲. تغییرات در میل جنسی: برخی زنان پس از هیسترکتومی کاهش میل جنسی یا خشکی واژن را تجربه میکنند. این موضوع به عوامل روانی، تغییرات هورمونی و نوع جراحی بستگی دارد. گفتوگو با پزشک و استفاده از روشهای درمانی میتواند به بهبود عملکرد جنسی کمک کند.
۳. افتادگی لگن: در برخی موارد، بهویژه اگر عضلات کف لگن ضعیف باشند، احتمال افتادگی مثانه یا واژن پس از برداشتن رحم وجود دارد. انجام تمرینات تقویتی مانند حرکات کگل (Kegel) نقش مهمی در پیشگیری از این مشکل دارد.
۴. تغییرات در وضعیت روانی: تجربه از دست دادن رحم میتواند از نظر احساسی برای برخی افراد دشوار باشد. احساس غم، اضطراب یا کاهش اعتماد به نفس ممکن است بهوجود آید. حمایت خانواده و مشاوره روانشناسی در این مرحله میتواند بسیار کمککننده باشد.
۵. افزایش احتمال مشکلات قلبی و استخوانی: کاهش هورمون استروژن پس از برداشتن تخمدانها میتواند خطر پوکی استخوان و بیماریهای قلبی را در سالهای بعد افزایش دهد. رعایت رژیم غذایی سالم، مصرف کلسیم و ویتامین D، و فعالیت بدنی منظم به حفظ سلامت کمک میکند.
آیا بعد از برداشتن رحم یائسگی زودرس اتفاق میافتد؟
اگر تنها رحم برداشته شود و تخمدانها باقی بمانند، بدن همچنان هورمونهای زنانه تولید میکند و یائسگی اتفاق نمیافتد.
اما اگر تخمدانها همزمان با رحم خارج شوند، تولید هورمونهای استروژن و پروژسترون متوقف میشود و علائم یائسگی ممکن است زودتر ظاهر شود؛ از جمله گرگرفتگی، تعریق شبانه و نوسانات خلقی.
زندگی بعد از برداشتن رحم چگونه است؟
زندگی پس از برداشتن رحم مرحلهای تازه است که هر زن تجربهای متفاوت از آن دارد، اما با آگاهی و مراقبت درست میتوان آن را با آرامش پشت سر گذاشت.
پس از عمل، تغییرات جسمی مانند قطع قاعدگی و احتمال نوسانات هورمونی طبیعی است و ممکن است بر احساسات و انرژی فرد اثر بگذارد. بسیاری از زنان در هفتههای ابتدایی احساس خستگی، حساسیت یا گاهی دگرگونی در میل جنسی دارند، اما این وضعیت معمولاً با گذر زمان و مراقبتهای پزشکی منظم بهتر میشود.
تغذیه مناسب، فعالیت بدنی سبک طبق نظر پزشک و حمایت روحی از سوی خانواده نقش زیادی در بازگشت به حالت طبیعی دارد. پزشکان توصیه میکنند زنان پس از هیسترکتومی، معاینات دورهای و مشاوره با متخصص زنان را جدی بگیرند تا از سلامت استخوانها، تعادل هورمونی و سلامت روان خود اطمینان پیدا کنند. این دوران فرصتی برای تمرکز دوباره بر سلامتی و بازسازی آرامش ذهن و بدن است.
آیا امکان بارداری بعد از عمل برداشتن رحم وجود دارد؟
خیر، پس از برداشتن رحم دیگر امکان بارداری طبیعی وجود ندارد زیرا رحم محل رشد جنین است. در موارد خاص، اگر تخمدانها باقی مانده باشند، میتوان از تخمک فرد برای بارداری با رحم جایگزین استفاده کرد، اما این موضوع نیاز به مشاوره تخصصی دارد.
تأثیر برداشتن رحم بر رابطه جنسی
در بیشتر موارد پس از بهبودی کامل، رابطه جنسی میتواند بدون مشکل ادامه پیدا کند. با این حال ممکن است در هفتههای نخست پس از جراحی کمی خشکی یا کاهش میل وجود داشته باشد که معمولاً موقت است. گفتوگو با پزشک و شریک زندگی و استفاده از روانکنندهها میتواند به بهبود این وضعیت کمک کند.
تغییرات روانی و احساسی بعد از عمل
برخی زنان بعد از هیسترکتومی احساساتی مانند غم، اضطراب یا کاهش اعتمادبهنفس را تجربه میکنند. این موضوع طبیعی است و معمولاً با گذشت زمان بهتر میشود. حمایت خانواده، گفتوگو با مشاور و تمرکز بر مراقبت از خود نقش مهمی در بهبود روحیه دارد.
تجربه و رضایت بیماران از عمل برداشتن رحم
تجربه و رضایت بیماران پس از عمل برداشتن رحم موضوعی است که در سالهای اخیر توجه بسیاری از متخصصان زنان را به خود جلب کرده است. اغلب بیماران پس از این جراحی، در صورت دریافت مراقبت مناسب پیش و پس از عمل، از کاهش درد، بهبود علائم رحمی و بازگشت به زندگی روزمره احساس رضایت دارند.
بسیاری از بیماران از آرامش روانی ناشی از رفع مشکلات مزمن رحمی مانند خونریزیهای شدید یا دردهای لگنی سخن میگویند، هرچند که جنبههای روحی و جسمی دوره نقاهت نیز نیاز به حمایت حرفهای و خانوادگی دارد.
ارتباط مؤثر بین پزشک و بیمار، آموزش کافی پیش از عمل و پیگیری منظم پس از جراحی، از عوامل کلیدی در افزایش رضایت بیماران به شمار میرود. به طور کلی، وقتی بیمار بداند چه انتظاری از روند درمان دارد و با اعتماد به تیم درمان پیش میرود، نتیجه نهایی تجربهای مثبتتر خواهد بود.
سوالات متداول درباره عمل برداشتن رحم
مدت استراحت بعد از عمل برداشتن رحم به نوع جراحی بستگی دارد. اگر جراحی به روش باز انجام شود، معمولاً حدود ۴ تا ۶ هفته نیاز به استراحت است؛ اما در روشهای با برش کوچکتر، این زمان ممکن است به ۲ تا ۳ هفته کاهش پیدا کند.
خیر، عمل هیسترکتومی بهطور کلی خطر زیادی ندارد و بیشتر افراد پس از آن به خوبی بهبود پیدا میکنند. البته مثل هر عمل جراحی، ممکن است عوارضی مانند عفونت یا خونریزی رخ دهد که با مراقبت درست و پیگیری پزشک قابل کنترل است.
در بیشتر موارد میل جنسی بعد از هیسترکتومی کاهش پیدا نمیکند و حتی بعضی افراد بهدلیل رفع درد یا خونریزیهای آزاردهنده، احساس بهتری در رابطه دارند. البته اگر تخمدانها هم برداشته شوند، ممکن است تغییرات هورمونی باعث کاهش میل شود که با مشاوره پزشک قابل کنترل است.